Excel6 min lezen

Offerte automatiseren: van Excel naar een systeem

Waar gaat het mis met offertes in Excel, en hoe automatiseer je ze stap voor stap? Met eerlijk advies over wanneer een standaardpakket genoeg is.

Dennis Weijer, Development bij FoxxWare in Ede

Door Dennis WeijerDevelopment

Gepubliceerd

Kort antwoord

Offerte automatiseren begint met één centrale prijslijst waar het offerteprogramma zelf uit leest, in plaats van een Excel-bestand dat je per offerte opent. Daarna stel je standaardartikelen in met vaste prijzen of prijzen per eenheid, zoals per vierkante meter. Een akkoord gaat dan zonder overtypen door naar de boekhouding.

Een klant vraagt om een prijs, en iemand op kantoor opent de prijslijst in Excel, zoekt de artikelen op en typt alles over in een offerte. Dat gaat goed zolang die persoon weet welk bestand het juiste is en de prijzen bijgewerkt zijn. Bij tien offertes per week is dat te overzien. Bij vijftig, met drie collega's die ze maken, gaat er vroeg of laat iets mis.

Waar gaat het mis met offertes in Excel?

Het misgaan zit bijna altijd in het overtypen en in de vraag welk bestand de juiste prijzen bevat. Excel zelf rekent prima. Het probleem is dat de prijzen op een andere plek staan dan de offerte en de boekhouding, en dat een mens de gegevens van de ene naar de andere plek brengt.

Dit zijn de plekken waar het in de praktijk schuurt:

  1. Verouderde prijzen. De leverancier verhoogt zijn prijzen, iemand past de prijslijst aan en slaat hem op als "prijslijst nieuw". Het oude bestand staat er nog naast, en niet iedereen weet dat.
  2. Versies die door elkaar lopen. Een collega heeft een kopie op zijn eigen schijf of in zijn mail. Twee offertes voor hetzelfde product krijgen zo een andere prijs.
  3. Overtypen. De prijs komt uit Excel, de offerte staat in een ander programma en na een akkoord gaat alles nog een keer de boekhouding in. Elke keer dat iemand een getal overneemt, kan er een cijfer verspringen.
  4. Formules die niemand meer durft aan te raken. Een rekenblad met toeslagen en kortingen groeit door de jaren heen. Op een gegeven moment weet alleen degene die het gebouwd heeft nog hoe het werkt.

Dat fouten in rekenbladen gewoon voorkomen, is goed onderzocht. Onderzoeker Raymond Panko vatte vijftien jaar aan studies samen en concludeerde dat fouten in spreadsheets vaak voorkomen en zelden onschuldig zijn (Panko, EuSpRIG). Herken je meer van deze signalen in je bedrijf, lees dan ook ons artikel over Excel als database.

Wat moet er in een offerte staan?

Een offerte bevat volgens KVK in elk geval je eigen gegevens en die van de klant, een datum, een offertenummer, een omschrijving van het werk, de prijs en hoe lang de offerte geldig is (KVK via Ondernemersplein). Daarnaast verwijs je naar je algemene voorwaarden en leg je eventuele afspraken over een aanbetaling vast.

Twee van die onderdelen zijn lastig om met de hand goed te houden:

  • Het offertenummer. Elke offerte hoort een eigen nummer te hebben. In Excel betekent dat meestal dat iemand het laatste nummer opzoekt en er één bij optelt. Maken twee mensen tegelijk een offerte, dan krijgen ze makkelijk hetzelfde nummer. Bij facturen is dat een echt probleem: elk factuurnummer mag maar één keer voorkomen (Ondernemersplein). Wie de offerte later met de hand omzet naar een factuur, neemt die kans mee.
  • De geldigheidsduur. Een offerte is nog geen opdracht. Accepteert de klant hem en stuurt hij hem ondertekend terug, dan is het wel een bindend contract (KVK via Ondernemersplein). Een offerte van drie maanden oud met prijzen van toen kan je dan geld kosten. Een systeem kan de vervaldatum zelf invullen en een verlopen offerte markeren.

Zo zag het eruit bij een bijbaantje

Dennis, die bij ons de software bouwt, maakte in een bijbaan offertes voor klanten. De offerte zelf maakte hij in Exact, het boekhoudprogramma van het bedrijf. Daarin typte hij precies wat er in de offerte moest komen. De prijzen stonden in een aparte Excel-lijst, dus voor elke regel zocht hij de prijs op in Excel en typte hij die over.

Het overtypen kostte tijd, maar het opletten kostte meer aandacht. Hij moest elke keer controleren of hij wel het juiste Excel-bestand had geopend, omdat er meer versies van de prijslijst bestonden. De offerte ging daarna per mail naar de klant. Kwam er een akkoord, dan ging de directeur ermee verder.

Wat hier gebeurt, zie je bij veel bedrijven. Het boekhoudpakket kan offertes maken, maar de prijzen leven ergens anders. Daardoor blijft er een mens nodig die twee programma's naast elkaar openhoudt en de gegevens overzet. Na het akkoord stopt het proces bij één persoon, en de rest van het bedrijf ziet niet welke offertes openstaan.

Offerte automatiseren in vier stappen

Je hoeft niet alles in één keer om te gooien. Elke stap hieronder lost een eigen deel van het probleem op, en je kunt na elke stap kijken of het genoeg is.

  1. Eén prijslijst op één plek. Haal de prijzen uit losse Excel-bestanden en zet ze op een plek waar het offerteprogramma zelf uit leest. Dat kan de artikelenlijst in je boekhoudpakket zijn of een eigen systeem. Een prijswijziging voer je dan één keer door, en de volgende offerte gebruikt meteen de nieuwe prijs. Dit is de stap die het meeste oplevert, want het zoeken naar het juiste bestand verdwijnt.
  2. Standaardartikelen met vaste rekenregels. Leg vast wat je vaak verkoopt: een artikel met een vaste prijs, of een prijs per eenheid, zoals per vierkante meter of per uur. Wie een offerte maakt, kiest het artikel en vult de hoeveelheid in. Het systeem rekent de rest uit, inclusief btw.
  3. De offerte samenstellen uit die artikelen. Met een prijslijst en standaardartikelen wordt een offerte een kwestie van regels kiezen. Offertenummer, datum en vervaldatum vult het systeem zelf in. Begeleidende tekst kun je als sjabloon opslaan.
  4. Een akkoord laten doorlopen. Zodra de klant akkoord geeft, wordt de offerte een order of factuur zonder dat iemand iets overtypt. Wil je verder, dan kan het akkoord ook een taak in de planning of een bestelling bij de inkoop aanmaken.

Er komt bovendien een reden bij om dit goed te regelen. Het kabinet wil dat bedrijven elkaar vanaf 1 juli 2030 elektronische facturen sturen, die rechtstreeks van het ene systeem naar het andere gaan (Rijksoverheid, 2026). Het wetsvoorstel is nog in de maak, dus de details kunnen veranderen. Wie zijn offertes en facturen nu al uit één systeem haalt, hoeft straks minder om te bouwen.

Wanneer is een standaardpakket genoeg?

Maak je een paar offertes per week en verkoop je vooral vaste producten of diensten, dan is de offertemodule van je boekhoudpakket of een standaard offertepakket meestal genoeg. Daar hoef je geen eigen software voor te laten bouwen. Er zijn genoeg pakketten die prijslijsten, sjablonen en digitaal ondertekenen al goed regelen.

Let er dan wel op dat je de eerste stap echt zet. Een offertemodule waar je de prijzen nog steeds uit een los Excel-bestand in typt, lost het belangrijkste probleem niet op. Zet de prijzen in het pakket zelf en spreek af dat het Excel-bestand verdwijnt.

Over het algemene afwegen tussen een standaardpakket en maatwerk schreven we een apart artikel: maatwerk of standaard software.

Wanneer een eigen systeem de moeite waard is

Een eigen systeem gaat meer opleveren zodra je prijs niet meer uit één regel komt. Denk aan een installatiebedrijf dat rekent met afmetingen, materiaal, arbeidsuren en toeslagen voor moeilijk bereikbare plekken. Of een groothandel met klantspecifieke kortingen per productgroep. In een standaardpakket kom je dan vaak uit op een rekenblad naast het pakket, en daarmee ben je terug bij het begin.

Veel ondernemers denken dat hun manier van rekenen te specifiek of te ingewikkeld is om te automatiseren. Meestal is het andersom. Hoe ingewikkelder de berekening, hoe meer je hebt aan een systeem dat hem elke keer op dezelfde manier uitvoert. De regels die nu in iemands hoofd of in een oud rekenblad zitten, schrijf je één keer op, en daarna rekent iedereen in het bedrijf op dezelfde manier.

Rekent jouw bedrijf op een manier die niet in een standaardpakket past, dan kun je een webapplicatie laten maken die je prijslijst en je offertes op één plek zet en aan je boekhouding koppelt. Bij ons begint dat met kijken hoe offertes nu gemaakt worden, door mee te kijken met de mensen die ze maken. Meestal hoeft je boekhoudpakket niet weg en bouwen we eromheen. Daarna bouwen we in sprints van drie weken, en na elke stap beslis je zelf of we doorgaan.

Veelgestelde vragen

Een offerte is nog geen opdracht. Zodra de klant de offerte accepteert en ondertekend terugstuurt, is het volgens KVK wel een bindend contract. Zet daarom altijd een geldigheidsduur op je offerte.

Veel boekhoudpakketten hebben een offertemodule. Die werkt goed zolang de prijzen ín het pakket staan en je vooral vaste artikelen verkoopt. Haal je de prijzen nog uit een los Excel-bestand, dan blijft het overtypen bestaan.

AI kan helpen met de begeleidende tekst. De prijzen wil je uit een vaste prijslijst halen, zodat elke offerte op dezelfde manier rekent en je achteraf kunt nagaan waar een bedrag vandaan komt.

Daar is geen vaste termijn voor. KVK noemt de geldigheidsduur wel als vast onderdeel van een offerte. Kies een termijn die past bij hoe vaak jouw inkoopprijzen veranderen.

Herken je dit bij jullie?

Jij vertelt waar het vastloopt. Wij stellen vragen en zeggen eerlijk of we dit eerder zijn tegengekomen. Past het niet, dan zeggen we dat ook.

Arthur Seenarine, Business & IT bij FoxxWare in Ede

Je spreekt Arthur, je eerste aanspreekpunt. Gratis, twintig minuten, online.

Een kennismaking via videobellen op een laptop